Dominique Van Malder: Door toneel te spelen op de planken, kan ik mezelf zijn naast de planken

Emilie Légère
Published on Tuesday 180116
Drie seizoenen lang heeft acteur Dominique Van Malder ons, samen met z'n beste maat Joris Hessels, meegenomen naar kwetsbare plekken waar mensen samenleven, samenwonen of samenkomen. Nu de Radio Gaga-caravan voorgoed op stal staat, is het hoog tijd voor een portret van de man achter de portretten.

Zaterdagavond, 21.30 uur. Of ik morgen misschien toch nog wat vroeger kan afspreken? Eventueel in de bruine kroeg recht tegenover het station Gent Sint-Pieters? Hij moet immers op tijd zijn trein naar Antwerpen halen, hoewel hij niet precies weet waarom hij daar verwacht wordt. Er lijkt maar geen einde te komen aan het jachtig bestaan van Dominique 'Dompie' Van Malder (41), acteur en medebezieler van het Canvasprogramma Radio Gaga. "Ik heb spijt dat ik er door mijn werk niet genoeg kan zijn voor anderen. Daardoor zijn al verschillende waardevolle relaties stukgelopen".

Drie seizoenen lang heeft hij ons, samen met z'n beste maat Joris Hessels, meegenomen naar kwetsbare plekken waar mensen samenleven, samenwonen of samenkomen. Onze lachspieren werden getraind, onze traanklieren af en toe op de proef gesteld. Maar altijd werden we verwarmd door verzoekplaatjes en de daarbij horende levensverhalen. Nu de Radio Gaga-caravan voorgoed op stal staat, is het hoog tijd voor een portret van de man achter de portretten. Een gesprek over prikkels, puzzelstukjes en margefiguren.

Hoe voelt het om dit hoofdstuk af te sluiten?

'Ik ga het heel hard missen. In de laatste aflevering hebben we mensen bezocht die we de afgelopen drie seizoenen ontmoet hebben, en toen pas besefte ik dat het écht gedaan was. Maar ik ben tevreden. We hebben zo goed als alle plekken bezocht die we wilden portretteren, en het derde seizoen is ongetwijfeld het meest intense geweest. Een hoogtepunt, zeg maar. En je moet op tijd kunnen stoppen om in schoonheid te eindigen, vind ik.'

Was het belangrijk voor jou om dit avontuur samen met je beste vriend te beleven?

'We hebben vaak heel intense en aangrijpende verhalen op ons talloor gekregen, en die blijven echt aan je ribben kleven. Je moet dan ook af en toe kunnen ventileren, want anders hou je dat niet vol. En daarom ben ik blij dat ik dit met Joris kon doen. We voelen en vullen elkaar perfect aan. Ik zou dit niet met een gewone collega, met pakweg een Ruben Van Gucht, gekund hebben. Gewoon omdat je dat niet op dezelfde manier met elkaar kan delen.'

'Ik denk dat het programma voor een stukje steunt op onze vriendschap. Mensen die ons gammel caravannetje betreden, voelen dat we daar niet zitten als radiomakers, maar wel als twee goede maten die oprecht geïnteresseerd zijn in hun verhaal. Daardoor gaan ze zich volgens mij sneller op hun gemak voelen, en vergeten dat er camera's draaien. De vriendschap tussen Joris en mij is niet echt veranderd door Radio Gaga, maar ze is er wel enorm door verrijkt. Net zoals het programma ons leven verrijkt heeft.'

Zijn er plekken of verhalen die voor jou persoonlijk erg dichtbij kwamen?

'Behoorlijk veel biotopen, eigenlijk. We zijn naar een rouwkamp voor kinderen geweest, en dan denk ik meteen aan mijn eigen zoontje Jack, natuurlijk.  Hij is nog maar 9, en ik wil me niet voorstellen dat ik hem hier veel te vroeg zou moeten achterlaten. Maar ik werd evengoed gegrepen door plekken waar omgegaan wordt met verslavingsproblematieken of delinquentie. Je moet maar eens heel even à coté de la route lopen of foute vrienden krijgen, en je kan al in zo'n net verstrikt raken. Bij een revalidatiecentrum stel je je dan weer voor dat je van de ene op de andere seconde van de weg gemaaid kan worden en zonder benen verder moet. Om maar te zeggen: elke plek komt op zijn eigen manier heel dichtbij. Het laat je nadenken over je eigen leven, maar het laat je vooral erg dankbaar zijn voor wat je hebt.'

Wat hoopten jullie met Radio Gaga te bereiken?

'Het uitgangspunt was dat we gewoon warme, échte en menselijke televisie wilden maken. Ik denk dat we daar vandaag de dag nood aan hebben. Want cynische televisie is er in overvloed, je moet het nieuws maar opzetten en je krijgt het al door je strot geramd. Ik hoop vooral dat Radio Gaga even een lichtpuntje kon zijn in deze, vaak harde, wereld.'

Is er te veel verzuring?

'Absoluut, onwaarschijnlijk veel. Om een voorbeeld te geven: in het eerste seizoen zijn we met de caravan naar een asielcentrum getrokken, en de VRT had daarna een soort themadag rond vluchtelingen georganiseerd. Ik heb toen de grote fout gemaakt om naar hln.be te surfen en de reacties daarover te lezen. Dat doe ik nooit meer. Ik ben daar echt fysiek ongemakkelijk van geworden. Het is onvoorstelbaar hoeveel mensen niet beseffen dat ze aan de juiste kant van de aardbol geboren zijn. En dat brengt mij eigenlijk ineens bij het grootste doel van Radio Gaga. We hebben vaak plekken opgezocht waar een spreekwoordelijke muur rond staat, en we hebben geprobeerd om een venstertje in die muur te zijn. We moeten af van de taboesfeer. Iedereen heeft wel een beeld van dé vluchteling, dé delinquent of dé psychiatrische patiënt, maar hoevelen onder ons zijn al daadwerkelijk met zo'n mensen in contact gekomen? We wilden eens hun kant van het verhaal laten zien. Dat mensen bijvoorbeeld eens van een drugsverslaafde horen hoe het zo ver is kunnen komen. Of door een meisje met psychoses uitgelegd krijgen wat ze bijna dagelijks meemaakt. En misschien zullen we dan iets minder snel in een boogje om iemand heen lopen die er in eerste instantie uitziet als schorriemorrie, of als een zot met nogal wat hoeken af. Wat ik nu ga zeggen klinkt heel klef, maar als we allemaal gewoon eens wat meer naar elkaar zouden luisteren, dan is er volgens mij al veel opgelost. Ik hoop echt dat we met Gaga een beetje meer empathie hebben kunnen losweken.'

 

Scherpe randjes

Volgens Van Malder babbelen wij Vlamingen veel te weinig, uit schrik om ons binnenste te laten zien. Daardoor 'fretten we ons kas op', en krijgen we splinters en de zeer die daarmee gepaard gaat. Sommigen onder ons verliezen uiteindelijk de pedalen, en worden dan in het verdomhoekje van de 'figuren uit de marge' gestopt. Van Malder wil deze mensen een stem geven.

Je werk als acteur en theatermaker heeft vaak een sociale insteek. Ook het concept van Radio Gaga is ontstaan uit een project in het psychiatrisch ziekenhuis Dr. Guislain in Gent. Waar komt dat engagement vandaan?

'Ik heb van kleins af aan wel een bepaald onrechtvaardigheidsgevoel gekweekt. Ik denk dat ik weet wat het is om soms in een benadeelde positie te zitten, of er niet echt bij te horen. Ik ben altijd een dikkerdje geweest en moest daarom vroeger vaak mijn mannetje staan op de speelplaats. Ik kom ook uit een groot arbeidersgezin, we hadden het thuis niet breed. Zo weet ik nog dat ik in het vijfde middelbaar als enige niet mee kon op schoolreis naar Rome omdat we daar simpelweg het geld niet voor hadden. Voor de duidelijkheid, mijn ervaringen zijn geenszins te vergelijken met wat sommigen in hun leven allemaal voor de kiezen krijgen. Maar zo'n dingen blijven je wel bij.'

'Ik heb altijd al een zwak voor de zwakkeren gehad, voor mensen aan de zijlijn die niet gezien mogen worden. Ik kom er ook vaak mee in aanraking. Niet alleen door mijn project in Guislain, maar ook in mijn eigen familie. Daar vind je mensen van alle slag terug, van de neurochirurg tot de alcoholieker en alles daartussen. En de meest interessante mensen vind ik dan toch zij die niet aan de opgelegde norm voldoen. Het is ook fijn om zo iemand te spelen op de planken. Alhoewel een smeerlap in een maatpak ook zijn charmes heeft. Maar vergis je niet: ik heb zakenmannen ook al heel vreemde dingen zien doen, hoor. Die kunnen eigenlijk perfect even 'abnormaal' zijn. En dat is de hamvraag natuurlijk: wat is dat, normaal? Wie bepaalt die norm? Weet je, we moeten niet proberen om de scherpe randjes van mensen af te vijlen. Laat die maar gewoon staan waar ze horen, ze zijn er voor een reden.'

Wanneer besefte je dat de theaterwereld je op het lijf geschreven is?

'Als kind wilde ik vanalles worden: dokter, muzikant, brandweerman,... Op de duur besefte ik dat je als acteur helemaal geen keuze hoéft te maken. De enige keer dat ik thuis heb moeten vechten voor iets, is toen ik theater wilde gaan studeren. Je kent dat wel, ouders die willen dat je eerst een 'deftig' diploma behaalt. Maar uiteindelijk heb ik ze kunnen overtuigen, en het is een van de beste beslissingen uit mijn leven gebleken. Die opleiding voelde aan als thuiskomen, als puzzelstukjes die in elkaar vielen. Ik heb daar een manier gevonden om mezelf te uiten, en ik denk niet dat ik overdrijf als ik zeg dat ik mezelf daar gevonden heb. Dat klinkt misschien een beetje paradoxaal, jezelf vinden door telkens een ander te spelen, maar toch is het zo. Door toneel te spelen op de planken, kan ik de meest oprechte versie van mezelf zijn naast de planken.'

'Ik had vroeger erg veel last van hevige nachtmerries, in die mate dat ik in het holst van de nacht door het huis spurtte en nadien mijn bed niet meer in durfde. Sinds de theaterschool zijn die nachtmerries stelselmatig weggeëbd. Dus blijkbaar zaten een aantal zaken toch niet helemaal juist. Kijk, als je je demonen kan bezweren op de scène, dan hoef je dat thuis al niet meer te doen (lacht). Volgens mij was ik vroeger een pak rustelozer omdat ik geen uitlaatklep had.'

Theater als escapisme?

'Zeker, maar ik heb wel wat tijd nodig gehad om dat te beseffen. Als kind zocht ik al naar manieren om de realiteit eventjes te ontvluchten. Ik las veel boeken, ging vaak naar de film. Ik doe in feite niets liever dan in een verhaal te kruipen en me daarin te verliezen. Dat helpt mij om deze ruwe wereld aan te kunnen. Maar muziek heeft evengoed de kracht om me te laten wegdromen. Ik denk dat mijn iPodje mijn kostbaarste bezit is.'

 

Andere kant van mens en medaille

Je hebt het vaak over onze harde, ruwe wereld. Is je behoefte om daaraan te ontsnappen verweven met een zekere melancholie?

'Deels. Da's een trekje dat mensen mij niet gauw zullen toedichten, maar ik ben wel melancholisch van aard. Begrijp me niet verkeerd, het is niet zo dat ik thuis lig af te zien van donkerte (lacht). Maar dat zit wel in mij. Daar is op zich ook niets mis mee, het kan heel veel deugd doen om eens een potje te blèten. Het wordt natuurlijk wel problematisch als die melancholie in je kleren blijft hangen. Bij mij is dat tot op heden niet gebeurd, maar ik denk wel dat ik daar vatbaar voor ben.'

'Sinds de geboorte van Jack ben ik ook tien keer emotioneler geworden. En de daaropvolgende scheiding heeft mij serieus doen wankelen. Dat is ongetwijfeld het meest zwarte moment uit mijn leven geweest. Theater heeft mij op dat moment gered: als ik toen niet had kunnen spelen, dan zou ik misschien zélf in de psychiatrie gezeten hebben.'

Zo zouden je vrienden je inderdaad niet meteen omschrijven. Volgens hen ben je een speelse, humoristische knuffelbeer. Een warm iemand bij wie ze altijd terechtkunnen.

'Da's een fijne omschrijving. Ik probeer inderdaad speels in het leven te staan en het kind in mij niet te verliezen. En humor vind ik heel belangrijk, het is maar via de lach dat je andere emoties aankunt. Bij Radio Gaga hebben Joris en ik ook vaak humor aangewend om de boel te relativeren. En dat van die knuffelbeer... Ja, dat kan ik wel begrijpen (lacht).'

'Ik word ook vaak aanzien als een rustig iemand, maar in feite kom ik een pak rustiger over dan ik in mijn hoofd ben. Ik heb de neiging om snel overprikkeld te geraken. Da's trouwens de reden waarom in van Brussel naar Gent verhuisd ben. Ik hou van onze hoofdstad met heel mijn hart, maar als je het zelf heel druk hebt, kan Brussel nogal overweldigend zijn. Weet je, in het laatste seizoen zijn we met Radio Gaga naar Schiermonnikoog getrokken, het kleinste Waddeneiland. Je leeft daar echt afgezonderd van de rest van de wereld. De kalmte en de rust die daar in de lucht hangt, heeft mij ontzettend veel deugd gedaan. Ik sluit niet uit dat ik daar ooit nog eens terechtkom.'

Je leidt dan ook een erg hectisch leven. Is het moeilijk om de balans tussen werk en privé te bewaren?

'Dat blijft een eeuwig gevecht. Ik probeer die balans wel beet te krijgen, en dat lukt al beter dan pakweg een jaar geleden, maar af en toe verzuip ik nog wel eens. Niet alleen omdat er de laatste jaren heel veel projecten op me af zijn gekomen, maar ook omdat je als acteur heel onregelmatige uren hebt. Je bent vaak aan het werk op momenten dat je maten zich aan het amuseren zijn. Daar heb ik wel spijt van, dat ik er niet genoeg kan zijn voor anderen. Daardoor zijn al verschillende waardevolle relaties stukgelopen (stil). En Gaga helpt natuurlijk ook niet om die balans te bewaren. Na een opname kom je thuis, en dan ben je een vod. Dan kan je het niet meer opbrengen om nog even de plezante uit te hangen. Het programma is ook altijd tussen de soep en de patatten opgenomen, tussen andere theaterprojecten door, en dat heeft echt zijn tol geëist.'

Is die juiste balans voor jou het summum van geluk?

'Absoluut. Ik ben een gelukkig man omdat ik de dingen kan doen die ik graag doe, maar ik ben soms wat minder gelukkig omdat dat opofferingen met zich meebrengt. Ik wil de mensen die ik graag zie niet verwaarlozen. Volgens mij is het perfecte geluk eigenwijs je zin doen, maar toch niet alleen achterblijven. Je moet vooral durven doen wat je écht wil doen, dat is iets waar veel mensen volgens mij in vastlopen. Soms moet je gewoon het lef hebben om de kettingen van de norm van je af te werpen. Want die durven wel eens stevig aan ons vast te roesten.'