Een vergeten station in het hart van onze stad: Brussel-Congres

Djess Heymans
De Brusselse Noord-Zuidverbinding is de drukst bereden spoortunnel van België. Maar in het vervallen station Brussel-Congres stopt amper een trein. Blijft de NMBS in dit station een toekomst zien?

Met zo'n 1200 treinen per dag is de Brusselse Noord-Zuidverbinding de drukst bereden spoortunnel van België, maar door een tekort aan spoorcapaciteit ook de verbinding met de meeste vertragingen. Als één trein vertraging heeft, lopen er in de spitsuren gemakkelijk zo’n twintig treinen vertraging op.  Deze, bijna onophoudelijke, lus van treinen dondert ook door het station Brussel-Congres. Hoewel het station aan de drukste spoorlijn van België ligt, wordt het alleen op werkdagen bediend, door enkele treinstellen.

Het is vier uur in de namiddag, pendelaars lopen de trappen van het station af en haasten zich naar perron vijf of zes. Borden met ‘train en passage’ zijn er niet ongewoon. Chaos zoals in het station van Brussel-Centraal valt er nergens te bespeuren. Door het constante geluid van voorbijrijdende treinen is het moeilijk praten. Toch kan ik een vrouw die met haar zwaar gevulde tas op een bankje zit te wachten, vluchtig interviewen.  Ze werkt al een jaar in de Financietoren en pendelt elke dag met de trein naar haar werk.

'Er mogen wel wat meer treinen stoppen in dit station. Ik heb maar twee keer per uur een trein naar Antwerpen en dat is écht te weinig', zegt ze. In de inkomhal hangt er aan één van de drie loketten een bordje ‘fermé/gesloten’, enkel een elektronische automaat kan er nog treinbiljetten afdrukken.

Brussel-Congres diende eertijds hoofdzakelijk als ventilatietoren, dat was ook nodig in een tijd waar stoomtreinen nog door de belangrijke ondergrondse Noord-Zuidverbinding reden.

Brussel-Congres was het station waar ambtenaren die in het Rijksadministratief Centrum werkten de trein namen. Na de sluiting van het centrum nam het aantal pendelaars en treinen die hier stopten zienderogen af. Spoor vijf en zes worden momenteel nog gebruikt, op spoor vier en drie stopt enkel nog een trein wanneer er een spoorwijziging gebeurt. Spoor één en twee bestaan helemaal niet (meer).

De trein richting Antwerpen-Centraal komt traag het station binnen. Het is nog even afwachten of we het wel over de juiste trein hebben. Ja hoor, enkele pendelaars op het station hebben geluk, na een paar seconden staat hij volledig stil en opent hij zijn deuren. Ik tel zes reizigers die van de trein stappen en zich meteen, via de lange, smalle roltrap op het perron, naar de uitgang begeven. Plots stormt een man met zijn plooifiets de trap af. Hij hoopte de trein nog te halen, maar tevergeefs, de deuren gaan net dicht. 

Sinds de in dienstname van de Financietoren in 2009 was de verwachting dat er weer wat meer treinen zouden stoppen groot. Het station ligt ook dichter bij het commerciële stadscentrum dan Brussel-Centraal, op 200 meter van de Nieuwstraat en de Kruidtuinlaan. Door meer treinen te laten stoppen in Brussel-Congres kan een deel van de pendelaars van het Centraal Station daar de trein nemen om zo vlugger het centrum van Brussel te verlaten.

In 2011 overwoog de NMBS om twee stations op de belangrijke Noord-Zuidverbinding te sluiten, station Brussel-Congres en Kapellekerk. De haltes zouden te weinig reizigers aantrekken en bij een afschaffing zou de stiptheid van de treinen kunnen verbeteren. Als op deze belangrijke as één trein vertraging heeft, lopen er in de spitsuren gemakkelijk zo'n 20 andere treinen vertraging op. Netwerkbeheerder Infrabel onderzocht toen of het mogelijk was om deze twee stations te sluiten. Er viel  nooit een definitieve beslissing.

In de lente van 2012 organiseerden de pendelaars een petitie. Het doel van deze actie was (uiteraard) om meer treinen te laten stoppen in het station Brussel-Congres. De initiatiefnemer was Léon-Bernard Giot. Drie jaar eerder probeerde Giot aan dit probleem al iets te doen, ook door een petitie, maar dat mislukte. 'Nieuwe minister, nieuwe initiatieven' dacht hij in 2012. Maar zijn actie leverde maar 700 handtekeningen op.

'Mensen zijn mak, en zijn blijkbaar petities beu. Ik kreeg niet zoveel respons als verwacht, velen komen met de wagen omdat ze gratis parking krijgen. Qua treinen is het bijvoorbeeld zeer frustrerend om tijdens de spits talrijke treinen te zien stoppen zonder dat ze hun deuren openen. Het in- en uitstappen van geoefende pendelaars duurt amper 1 minuut, dat kan het treinverkeer toch niet storen? Veel treinwachters bevestigen dit', zegt een teleurgestelde Giot.

Hopelijk blijft de NMBS een toekomst zien in het station. Ondanks het feit dat per dag ongeveer 1500 reizigers de trein nemen in Brussel-Congres, vindt de spoorwegmaatschappij dit aantal nog te weinig.

De vzw CONGRES huurde in 2008 de wachtzaal en het oude stationsbuffet. 'Ons doel was om er hedendaagse kunsttentoonstellingen alsook ook fuiven en concerten te organiseren', klinkt het. De organisatie maakte enerzijds gebruik van de verschillende lokalen van het station, anderzijds beschermde het de Brusselse modernistische gebouwen. Maar of dit de NMBS en de pendelaars interesseert is nog maar de vraag.  Het is alvast een leuk initiatief, maar helpt dit ook om Brussel-Congres te laten bestaan? Op de agenda van de vereniging dateert de laatste activiteit van maart 2012. Lang hebben ze het dus ook niet volgehouden.

Er werd lange tijd gezegd dat er in 2013 een definitieve beslissing zou komen over het al dan niet afschaffen van het station. Maar het nieuwe transportplan van de NMBS zal pas eind volgend jaar in werking treden en dus een jaar later dan voorzien.

Momenteel stoppen er voor de enkele spitspassanten nog steeds treinen in Brussel-Congres, maar voor hoe lang nog? Zou het station nog blijven bestaan, dan is het zeker aan restauratie toe. Maar wanneer de Belgische spoorwegmaatschappij dan toch voor een afschaffing zou kiezen, dan verliest Brussel een prachtig, maar vervallen stukje erkend patrimonium.