Factchecken voor Pano in Fort Napoleon

Ria Goris
Published on Tuesday 170321
De plaats lag niet voor de hand: voor dag en dauw trokken 8 factcheckers van het laatste jaar journalistiek op 20 maart met hun docent Ria Goris richting Oostende, om er in een bunker te onderzoeken wat er klopte van de stroom aan mediaberichtgeving van die dag.

Het initiatief ging uit van het VRT- programma Pano, dat evenzeer als de opleiding journalistiek – die al eerder aan factchecking deed – gealarmeerd was door het geregeld opduiken van fake nieuws. Voor één gedenkwaardige dag brachten ze in Fort Napoleon in Oostende enkele panelleden en twee teams van factcheckers samen: een van onze school, en een ploeg van de opleiding journalistiek van KULeuven in Antwerpen. Al gauw verbroederden de teams en per twee of drie togen de factcheckers aan de slag met de onderwerpen die de panelleden, waaronder politicoloog Carl Devos en social mediaspecialist Michaël Opgenhaffen, hen aanreikten. Ze zochten onder meer uit hoe het nu werkelijk gesteld is met het aantal verkeersdoden in België, wat het echte aantal van al dan niet teruggekeerde Syriëstrijders in de Brusselse Kanaalzone is, of de begrotingscijfers  van de regering Michel kloppen en of het waar is dat hormonale verschillen tussen vrouwen en mannen maken dat deze laatsten meteen na seks al eens in een diepe slaap verzinken.

Dat voor al dit checking behoorlijk wat doorzettingsvermogen nodig was, had onder meer te maken met de temperatuur die was wat je van een bunker zou verwachten: niet bepaald comfortabel. Ter remedie werden er enkele warmtelampen opgesteld, waar de stroom niet op voorzien was, zodat zowel de warmte als internet geregeld uitvielen. Een verdere onderbreking van werkzaamheden lag precies in de reden waarom de studenten daar  waren: op geregelde momenten werden de factcheckers geïnterviewd door reporters van Pano of door de comedian Michaël van Peel, die zeer begaan is met de kwaliteit van het nieuws. Er moest immers tv gemaakt worden. Mannen met camera’s, micro’s op een lange stok en een regisseur namen de factcheckscene dan even over. Maar de factcheckers werkten al gauw onverstoord verder aan hun dossiers. Warme soep en een verdere gelegenheid van de ploegen studenten om uit te wisselen met elkaar was heel welkom, evenals de pizza in de loop van de namiddag. Die werd gewoon achter de computer genuttigd, zoals dat er ook al eens aan toegaat op echte redacties. Intussen bekeken de panelleden geregeld het nieuws, en zagen dat de items die gecheckt werden effectief aan bod kwamen op VRT- en VTM-journaals, al dan niet op correcte wijze. Hetzelfde gold voor de berichtgeving in de kranten en op de sites. Begroting bleek wel een bijzonder taaie brok, want door het creatief omgaan met cijfers is zo’n begroting niet makkelijk te checken. Dat moest ook Carl Devos toegeven, die enkele malen de factcheckers in kwestie kwam bijstaan. Verder zetten VRT-journalisten Luc Pauwels en Charlotte Vandriessche en ondergetekende zich ook in als ‘helpdesk’.

Laatstejaars Arnaud De Decker beschreef kort in een interview met  de mensen van Pano hoe wij in de Erasmushogeschool tewerk gegaan waren met factchecking en wat de voornaamste bevindingen waren. Niet veel later, zo rond 7 uur in de avond, mochten de studenten, waarvan de meesten al op waren van 5 uur of half 6 in de ochtend, zich klaarmaken om naar het station te vertrekken. Even was er verwarring: nog niet alle factcheckers hadden een ‘round up’ gegeven van hun finale factcheckbevindingen. Intussen waren er al wel uren opnames vergaard door de Pano-ploeg, blijkbaar meer dan genoeg om een Pano-aflevering van iets minder dan een uur te vullen, waarin  ook nog fragmenten van een undercoverreportage in een internettrollenfabriek in Macedonië verweven moesten worden. Geen simpele opgave. We kijken dan ook uit naar het verhaal dat Pano van deze unieke en soms chaotische dag zal brengen. Dat resultaat is op 12 april te zien in Pano op één.